dangjeen2009 / ประวัติเมืองแพร่ / ประวัติเมืองแพร่

ประวัติเมืองแพร่

ประวัติเมืองแพร่       
       จังหวัดแพร่ เป็นเมืองที่เก่าแก่เมืองหนึ่งในล้านนา แต่ก็ไม่ปรากฎ หลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่แน่ชัด เรื่องของเมืองแพร่ก็มีปรากฎอยู่ใน ตำนานต่างๆ

คุ้มเจ้าหลวง ( จวนผู้ว่าราชการจังหวัดแพร่ )
       เมื่อปีพ.ศ.1387ขุนหลวงพล เป็นเจ้าหลวงผู้ครองเมืองแพร่ซึ่งมีชื่อว่า เมืองพล หรือ พลรัฐนคร เป็นชื่อดั้งเดิมของเมืองแพร่ ในสมัยที่ก่อสร้าง เมืองขึ้นคร้งแรก บางครั้งเรียกว่า พลนคร ชื่อพลนครปัจจุบันมีปรากฎเป็นชื่อ วิหารในวัดหลวง ตำบลในเวียง อำเภอเมืองแพร่ ซึ่งวัดหลวงเป็นวัดเก่าแก่สันนิษฐานว่าสร้างมาพร้อมกับการสร้างเมืองแพร่ เป็นวัดที่เจ้าเมืองแพร่ให้ความอุปถัมภ์มาโดยตลอดจนหมดยุคเจ้าเมืองตำนานเมืองเหนือฉบับใบลาน ต่อมา พ.ศ.1559 พงศาวดารเมืองเงินยางเชียงแสนเรียกเมืองแพร่ว่า เมืองโกศัย หรือ โกสิยนคร เมืองแพล เป็นชื่อเรียกในศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหงมหาราชแห่งกรุงสุโขทัยโดยศิลาจารึกด้านที่ 4 ระบุว่าในสมัยพ่อขุนรามคำแหงฯ ได้มีการขยายอาณาเขตให้กว้างยิ่งขึ้นในตำนานเมืองเหนือเรียกเมืองแพร่ว่า เมืองพล ขณะที่ศิลาจารึกเรียก เมืองแพล แต่เมื่อพิจารณาสภาพทาง ภูมิศาสตร์สามารถกล่าวได้ว่า เมืองพลกับเมืองแพลเป็นเมืองเดียวกัน เมืองแพร่ เป็นชื่อที่คนไทยในอาณาจักรสุโขทัยและกรุงศรีอยุธยา ใช้เรียก เมืองแพลโดยกลายเสียงเป็นแพรหรือเมืองแป้ หมายถึงเมืองแห่งชัยชนะ(แป้ คือ ชนะ ) แล้วก็มาเป็น แพร่ ตามภาษาของภาคกลางเมื่อมีพระราชบัญการปกครองท้องถิ่น ร.ศ.116 (พ.ศ.2441) รัฐบาลทางกรุงเทพฯ เริ่มมองเห็นความสำคัญของหัวเมืองท้องถิ่น จึงส่งข้าหลวงต่างพระเนตรพระกรรณขึ้นไปทำหน้าที่ ประจำเพื่อเป็นที่ปรึกษาเจ้าหลวง แต่บรรดาเจ้าหลวงและเจ้านายในเมืองแพร่ไม่สามารถที่จะติดตาม การเปลี่ยนแปลงการปกครองได้ทัน ในที่สุดชุดข้าหลวงต่าง พระเนตรพระกรรณและข้าราชการจากกรุงเทพฯ ก็เลยกลายเป็นผู้บริหารเสียเอง
รูปพระยาไชยบูรณ์
       พ.ศ.2440 ทางราชการได้ส่งพระยาไชยบูรณ์ ซึ่งขณะนั้นดำรงตำแหน่งปลัดมณฑล พิษณุโลก มาเป็นข้าหลวงกำกับ การปกครองเมืองแพร่ และส่งข้าราชการชาวไทย ภาคกลาง มาทำงานในตำแหน่งต่างๆ เจ้าเมืองแพร่ในขณะนั้น คือ พระยาพิริยวิไชย ระยะแรกที่ร่วมงานกันความขัดแย้งยังไม่เกิดขึ้นต่อมาเมื่ออำนาจสิทธิขาดในการปกครอง เป็นของข้าหลวงอำนาจของเจ้าหลวงยิ่งถูกลดทอนลงมากทำให้เกิดเหตุการณ์ กบฎเงี้ยว เมืองแพร่ขึ้นในวันศุกร์ที่ 25กรกฎาคม พ.ศ.2445 พวกเงี้ยวโดยการนำของ พะกาหม่อง สะลาโปไชยและหม่องจีนา
กบฎเงี้ยวที่ถูกจับตัวได้
ได้พาลูกน้องบุกเข้ายึดโรงพัก(สถานีตำรวจ) พวกข้าราชการ และคนไทยใต้(คือคนจากกรุงเทพฯ) มีอยู่ที่ไหนโจร( เงี้ยว) มันจับไปฆ่าทิ้งหมด ไม่ว่าจะเป็นผู้หญิงหรือเด็ก...แล้วก็หลวงวิมณซึ่งเป็นข้าหลวงผู้ช่วย ได้หลบหนีออกไป ถึงหมู่บ้านแห่งหนึ่งในตำบลป่าแดงทางทิศตะวันออกห่างจากเมือง ราว 8 กิโลเมตร แล้วก็โดนคมดาบของพวกโจรเงี้ยวสิ้นชีวิต...สำหรับท่านข้าหลวงคือพระยาไชยบูรณ์ นั้นหนี เข้าไปหาเจ้าหลวงเมืองแพร่ แต่เจ้าหลวงเมืองแพร่บ่ายเบี่ยงไม่ยอมช่วยเหลือ พระยาไชยบูรณ์ จึงหนีซอกซอนลงไปทางใต้หิวดหยเต็มที่จึงเข้าไปขอข้าวชาวบ้านกิน แต่แทนที่จะให้ข้าวกิน ชาวบ้านกลับจับตัวมัดจะนำส่งให้โจรเงี้ยว แต่เดินทางยังไม่ถึง เมือง ชาวบ้านเลยประหารพระยาไชยบูรณ์เสีย ณ ที่นั้นและทางการได้ก่อสร้างอนุสาวรีย์ เป็นที่ระลึกตรงที่ประหาร ยังอยู่มาตราบเท่าทุกวันนี้

dangjeenThu Sep 17 2009 00:28:42 GMT+0700 (ICT)